Dostosowanie języka do typu respondentów

Zabierając się do sporządzenia kwestionariusza należy zastanowić się do jakiej grupy docelowej będziemy zwracać się z pytaniami. Nie należy np. używać naukowej lub paranaukowej terminologii w badaniu skierowanym do uczniów.

 

Wyjaśnienie trudnych pojęć

Trudne pojęcia należy wyjaśniać we wprowadzeniu do pytania. Dzięki temu unikniemy różnych interpretacji tych pojęć.

 

Zwrócenie uwagi na kolejność pytań

Niektóre pytania jak, np. o wysokość dochodów, czy o sprawy osobiste, albo kwestie drażliwe, najlepiej umieszczać na końcu kwestionariusza. Ponadto kwestionariusz powinien posiadać logiczną strukturę. Na przykład pytania o znajomość marek najlepiej umieszczać na początku kwestionariusza. Jeśli wstawi się je na końcu, powstaje ryzyko, że przed zadaniem tego pytania nazwy marek zostaną już wcześniej wymienione w innych pytaniach.

 

Unikanie pytań sugerujących

Należy sprawdzić, czy nie naprowadzamy respondenta na jakąś określoną odpowiedź. Należy unikać pytań w rodzaju „Rozumiem, że Pana/Panią również martwi globalne ocieplenie klimatu…?”

 

Konkretność

Nie należy zadawać pytań w rodzaju: „Czy kiedykolwiek jechał/a Pan/Pani autobusem?”. Lepiej spytać: „Kiedy ostatnim razem jechał/a Pan/Pani autobusem?”

 

Unikanie „dwóch pytań w jednym”

Nie należy zadawać pytań w rodzaju: „Ile kilometrów przejechał/a Pan/Pani dzisiaj środkami transportu publicznego?” Lepiej spytać: „Czy jechał/a Pan/Pani dzisiaj środkami transportu publicznego?”  Jeśli tak: „Ile kilometrów Pan/Pani przejechał/a?”

 

Unikanie nieokreślonych jednostek czasu

Należy unikać pytań zawierających określenia takie jak „czasami”, „regularnie” czy „często”. Lepiej stosować konkretne określenia np. „codziennie”, „raz w tygodniu” i pytać: „ile razy w tygodniu?” itp.

 

Unikanie podwójnej negacji

Nie zadawajmy pytań takich jak, np. to: „Czy nie zgadza się Pan/Pani ze stwierdzeniem, że globalne ocieplenie klimatu nie stanowi zagrożenia dla Polski?

 

Unikanie słów emocjonalnie nacechowanych

Należy unikać pytań w rodzaju „Czy sądzi Pan/Pani, że należy marnować więcej pieniędzy na rozwiązanie problemów ekologicznych?” Słowo „marnować” ma ładunek emocjonalny.

 

Unikanie odpowiedzi pożądanych społecznie

Ludzie nie lubią się przyznawać do niektórych rodzajów zachowań. Na przykład w sondażu opinii stosunkowo niewiele osób przyzna się, że głosowało na radykalną partię prawicową. Odpowiedzi pożądanie społecznie mogą zniekształcić wyniki badania. W tego rodzaju przypadkach korzystniej jest zaaranżować sytuację, w której ankieter nie wie i nie może się dowiedzieć, co respondent wpisał do ankiety. Efekty może też przynieść odpowiednie sformułowanie pytania, np. „Niektórzy ludzie uważają, że …, a inni z kolei sądzą, że …”.

 

Odczytanie kategorii odpowiedzi

Nie należy pytać: „Czy martwi Pana/Panią globalne ocieplenie klimatu?”. Zamiast tego lepiej zapytać „Czy martwi Pana/Panią, czy też nie martwi globalne ocieplenie klimatu?”. Wymieniając tylko jedną możliwość możemy sugerować respondentowi udzielenie tej właśnie odpowiedzi.

 

Grupowanie pytań wg typu lub tematyki

Warto pogrupować razem wszystkie pytania dotyczące tego samego tematu. Rozwiązanie to oszczędza czas. Warto także zebrać razem pytania określonego rodzaju, np. pytania z zastosowaniem skal.

 

Unikanie pytania o procenty lub prawdopodobieństwo

Wielu respondentów ma trudności z podaniem wartości procentowych lub prawdopodobieństwa. Jeśli pytamy o oszacowanie czegoś w procentach, których wielkości powinny sumować się do 100%, często uzyskujemy sumę niższą lub wyższą od 100%.

 

Wykorzystywanie narzędzi – w miarę potrzeby

Pokazanie materiałów pomocniczych do kategorii odpowiedzi lub kart odpowiedzi zwykle sprawia, że wywiad staje się przyjemniejszy, a jednocześnie rozwiązanie to oszczędza czas. Innym rozwiązaniem może być odtworzenie reklamy radiowej lub telewizyjnej z pliku elektronicznego.

 

Dobre przygotowanie i poinstruowanie ankieterów

Należy zadbać o to, aby ankieterzy wiedzieli, w jaki sposób zadawać respondentom określone pytania. Powinni oni także wiedzieć, że wszystkie pytania należy odczytywać dokładnie.

 

Klarowność instrukcji

Należy zadbać o wyraźne zaznaczenie instrukcji dla ankietera, odnośników oraz sposobu posługiwania się materiałami pomocniczymi. Elementy te nie mogą  pozostać niezauważone.

 

Podkreślenie poufności i anonimowości

Zazwyczaj respondenci udzielają szczerych i rzetelnych odpowiedzi tylko wtedy, gdy wyraźnie zaznaczy się, że ich odpowiedzi będą poufne. Dlatego też w tekście należy uwzględnić odpowiednie zdanie odczytywane przez ankietera albo wstawić polecenie dla ankietera, aby na samym początku wywiadu poinformował respondenta, że wszystkie odpowiedzi będą poufne, i że wszyscy uczestnicy badania pozostaną anonimowi.

 

Możliwość przeprowadzenia badania pilotażowego

Warto przeprowadzić badanie pilotażowe, aby sprawdzić, czy pytania zostały odpowiednio sformułowane z punktu widzenia ankieterów, i czy są zrozumiałe dla respondentów.